عبادت است لكن عبادتى كه مُدْغَم در سياست است ؛ سياست در عبادت مدغم است . مثل مذهب مسيح [ نيست ] يعنى اين مذهبى كه حالا دست مسيحيها هست ؛ و من گمان ندارم كه مسيح - عليه السلام - مذهبش اين بوده است كه اينها الآن مىگويند كه هيچ كارى نداشته باشند به زندگى مردم و هيچ كارى به وضع سياسى نداشته باشند ، و همين بروند و يك زنگى بزنند و دنبال آن زنگ هم يك عبادت مختصرى بكنند و تمام بشود برود سراغ [ كارش ] . من گمان نكنم كه در دنيا همچو مذهبى مذهب مسيحى باشد ؛ منحرف شده است اين مذاهب . مذهب يهود و همين طور مذهب نصارا انحرافات پيدا كرده است ، دست در آن وارد شده است . مذهب اسلام ، كه سندش قرآن است و محفوظ هست ، حتى يك كلمه تغيير نكرده است ؛ اسلام ، سازندهء همهء ابعاد انسان اين طور است كه قرآن مشتمل بر همه چيز است . يعنى يك كتاب آدم‌سازى است . همان طورى كه آدم همه چيز است : معنويت دارد ، ماديت دارد ، ظاهر دارد ، باطن دارد ، قرآن كريم هم كه آمده است اين انسان را بسازد ، همهء ابعاد انسان را مىسازد ؛ يعنى كليهء احتياجاتى كه انسان دارد ، چه احتياجاتى كه شخص دارد و چيزهايى كه مربوط به شخص است ، روابط بين شخص و خالق تبارك و تعالى و مسائل توحيد ، مسائل صفات حقتعالى ، مسائل قيامت - اينها هست [ و چه ] مسائل سياسى و اجتماعى و قضيهء جنگ با كفار و اينها . قرآن پر است از اين آياتى كه اين آياتْ مردم را وادار كرده است و پيغمبر را مأمور كرده است كه جنگ كنند با كسانى كه متعدى هستند ؛ با ظالمها جنگ بكنند . يك كتابى است كه تحرك آورده است . يعنى عربى كه در آن وقت ، در زمانى كه وارد شد قرآن كريم ، يك مردم متفرق و يك مردمى بودند كه با خودشان هم هى ورمىرفتند ، در بين خودشان يك جنگ و جدالى بود ، و هيچ فكر امور سياسى نبودند و همان بين خودشان مثل يك طوايف وحشى بودند ، در قبل از يك نيم قرن ، قبل از يك نيم قرن ، در حدود سى سال ، اين امپراتوريها را همين عدهء عربِ كمى كه ابتداءً دور رسول اكرم بودند و اينها را ساخت پيغمبر اكرم ، در يك مدت كمى دو تا امپراتورى كه آن وقت تقريباً تمام دنيا